Từng là người giàu nhất châu Á năm 2011 theo xếp hạng của Forbes, tỷ phú người Malaysia gốc Hoa Robert Kuok (Quách Hạc Niên) không chỉ nổi tiếng bởi khối tài sản hàng chục tỷ USD, mà còn bởi cách ông định nghĩa rất khác về giàu có. Với ông, tiền bạc không phải đích đến, mà là phép thử để con người hiểu mình là ai.
Sinh năm 1923 tại Johor Bahru, Robert Kuok xuất thân trong một gia đình người Hoa di cư từ Phúc Kiến sang Malaysia. Cha ông là thương nhân buôn nông sản, nhưng con đường sự nghiệp của Kuok không hề bằng phẳng. Trong thời chiến, ông từng làm việc tại bộ phận kinh doanh gạo cho một tập đoàn lớn - nơi ông học được những bài học đầu đời về thương mại, dòng tiền và sức mạnh của thông tin thị trường.
Bước ngoặt đến vào năm 1948 khi cha qua đời. Một năm sau, ông cùng các anh em thành lập Kuok Brothers, khởi đầu từ các mặt hàng thiết yếu như gạo, bột mì và đặc biệt là đường. Nhận ra tiềm năng khổng lồ của ngành này sau thời kỳ thuộc địa, Robert Kuok mạnh tay đầu tư xây dựng nhà máy tinh luyện và hệ thống phân phối. Đến thập niên 1970, ông kiểm soát tới 80% thị trường đường Malaysia và khoảng 10% sản lượng đường toàn cầu, từ đó được mệnh danh là “Vua đường châu Á”.
Không dừng lại ở nông sản, Kuok mở rộng sang dầu cọ, logistics, vận tải biển, bất động sản và khách sạn. Chuỗi khách sạn 5 sao Shangri-La cùng Trung tâm Thương mại Thế giới ở Bắc Kinh là những dấu ấn nổi bật trong đế chế Kuok Group trải dài khắp Malaysia, Singapore và Trung Quốc.
Thế nhưng, với Robert Kuok, di sản lớn nhất không phải là tài sản, mà là cách ông dạy con trả lời câu hỏi: “Của cải để làm gì?”
Ở tuổi ngoài 100, với tài sản ước tính 10-12 tỷ USD, Kuok vẫn nổi tiếng là người sống chuẩn mực, coi trọng chính trực và lòng trung thành. Ông thường nhắc đến mẹ mình, bà Tang Kak Ji như kim chỉ nam đạo đức: “Đừng bao giờ tham lam. Đừng bao giờ lấy đi của người khác.”
Khi chuyển giao quyền lực cho thế hệ sau, Robert Kuok đặt ra ba nguyên tắc nghiêm khắc.
Thứ nhất, của cải không phải để lười biếng. Các con ông, dù mang họ Kuok, đều phải bắt đầu từ những vị trí thấp nhất trong tập đoàn. Ông phản đối gay gắt tư tưởng “con ông cháu cha”, cho rằng thừa kế tiền bạc mà không qua rèn luyện chẳng khác nào làm hỏng ý chí của con cái. Với Kuok, tiền bạc chỉ nên tạo ra cơ hội làm việc, không phải mua quyền được nhàn rỗi.
Thứ hai, của cải để thử nhân cách. Ông dạy con rằng càng nhiều tiền, trách nhiệm xã hội càng lớn. Gia tộc Kuok hiếm khi phô trương siêu xe hay chuyên cơ, thay vào đó là các hoạt động thiện nguyện âm thầm. Kuok từng nói: “Đừng để đồng tiền điều khiển bạn. Hãy làm chủ nó, và một người chủ tốt là người biết chia sẻ.”
Thứ ba, của cải dễ mất, nề nếp thì không. Robert Kuok tin rằng tài sản có thể bốc hơi sau một cuộc khủng hoảng, nhưng văn hóa gia đình, sự kỷ luật và đoàn kết mới là thứ giữ gia tộc đứng vững. Ông dạy con cháu giữ lối sống giản dị, tiết kiệm, cần cù và khiêm nhường, những giá trị cốt lõi của người Hoa di cư.
Ngày nay, các con ông như Kuok Hui Kwong (Chủ tịch Shangri-La Asia), Kuok Khoon Ean (Chủ tịch Kuok Singapore) hay Kuok Khoon Hua (CEO Kerry Properties) tiếp tục vận hành đế chế gia đình không chỉ bằng tiền, mà bằng triết lý sống được hun đúc suốt nhiều thế hệ.
Trong một thế giới nơi giàu có thường gắn với phô trương, câu hỏi của Robert Kuok “Của cải để làm gì?” vẫn là lời nhắc tỉnh táo rằng: tiền bạc chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó không làm con người đánh mất mình.
