Tiền mã hóa từ bitcoin, ether đến stablecoin hay NFT đang trở thành “nhân vật gây rối” mới trong các vụ ly hôn tại Mỹ. Nếu trước đây, việc chia nhà, xe hay tài khoản ngân hàng vốn đã đủ đau đầu, thì sự xuất hiện của tài sản kỹ thuật số khiến mọi thứ phức tạp hơn gấp bội.
Về nguyên tắc, ly hôn luôn đi kèm việc phân chia tài sản chung. Nhưng với tiền số, câu chuyện không chỉ nằm ở giá trị lên xuống thất thường. Vấn đề lớn nhất là: tiền có thể… biến mất khỏi tầm mắt.
Theo giáo sư luật Mark Grabowski (ĐH Adelphi), tiền mã hóa là cơn ác mộng mới của các luật sư ly hôn vì chúng có thể được chuyển đi tức thì, gần như không để lại dấu vết. Một chiếc ví lạnh giấu trong ngăn kéo, hay một tài khoản trên sàn giao dịch đứng tên riêng, có thể khiến khối tài sản lớn “vô hình” trong bản khai tài chính.
Ai giữ ví, câu hỏi tưởng đơn giản mà rắc rối nhất
Về lý thuyết, tiền mã hóa được chia tương tự các loại tài sản khác. Nhưng theo luật sư Renee Bauer, câu hỏi gây tranh cãi nhất lại rất cơ bản: Ai giữ ví tiền số?
Khác với nhà có địa chỉ hay tài khoản hưu trí có sao kê, tiền số có thể nằm ở nhiều nơi: sàn giao dịch, ví điện tử, ví cứng. Thậm chí, một bên có thể “quên khai” vì không ai dễ dàng kiểm chứng.
Khi nghi ngờ xuất hiện, luật sư phải yêu cầu sàn giao dịch cung cấp dữ liệu, kết hợp truy vết giao dịch trên blockchain để xác định tiền được mua trước hay trong thời kỳ hôn nhân. Sau đó là bài toán chia: giữ nguyên tài sản, bán lấy tiền mặt hay bù trừ bằng tài sản khác.
Rắc rối chưa dừng ở đó. Việc giao khóa riêng đồng nghĩa với trao toàn quyền kiểm soát. Nếu một bên không hợp tác, tòa án buộc phải can thiệp bằng các biện pháp cưỡng chế.
“Thám tử tiền số” lên ngôi
Sự phức tạp này đã tạo ra một ngành dịch vụ mới. BlockSquared Forensics 0 công ty chuyên truy tìm tiền mã hóa bị giấu cho biết nhu cầu tăng mạnh từ năm 2023. Họ có thể lần theo dòng tiền xuyên qua nhiều ví, nhiều sàn, dựng lại toàn bộ hành trình giao dịch theo thời gian.
Theo CEO Ryan Settle, thế hệ Millennials hiện nắm giữ lượng tiền số lớn nhất, đồng thời cũng đang bước vào giai đoạn ly hôn cao điểm. Điều này khiến các vụ tranh chấp liên quan đến crypto ngày càng phổ biến, đặc biệt trong các gia đình có tài sản lớn.
Chia tiền, nhưng chưa chắc nhẹ gánh
Một rủi ro khác ít được để ý là thuế. Nhiều trường hợp người vợ hoàn toàn không biết chồng đầu tư tiền số. Khi tài sản bị “lôi ra ánh sáng” và phân chia, họ có thể bất ngờ gánh khoản thuế lãi vốn không hề nhỏ.
Theo giới học thuật, luật pháp Mỹ nhìn tiền mã hóa khá đơn giản: đó là tài sản, không phải tiền tệ. Vì vậy, bitcoin, ether hay NFT mua trong thời kỳ hôn nhân thường được coi là tài sản chung. Tòa án không chia ví, mà chia giá trị.
Các phương án phổ biến gồm: tách tài sản trực tiếp trên blockchain, bán và chia tiền mặt, hoặc bù trừ bằng tài sản khác. Việc cùng giữ một ví hay chia khóa riêng sau ly hôn gần như bị loại bỏ vì rủi ro an ninh.
Khó khăn lớn nhất vẫn là biến động giá. Bitcoin có thể giảm hàng chục phần trăm chỉ trong thời gian ngắn, khiến các bên khó thống nhất thời điểm chia. Một số cặp chọn tách ví và giữ lại chờ thị trường hồi phục, nhưng điều đó chỉ khả thi khi còn… đủ tin nhau.
Ly hôn thời tiền số, vì thế, không chỉ là chuyện tình cảm tan vỡ, mà còn là cuộc đấu trí công nghệ, pháp lý và tài chính, nơi bitcoin có thể trở thành tài sản chung, hoặc “bóng ma” nếu không được phát hiện kịp thời.
